ZALECENIA PROWADZENIA SZKÓŁKI JABŁONI

ZALECENIA PROWADZENIA SZKÓŁKI JABŁONI

INFORMACJE WSTĘPNE

Gleba. Najlepsza przy zakładaniu szkółki jest gleba piaszczysto-gliniasta. Im lżejsza i bardziej przepuszczalna gleba tym bogatszy system korzeniowy wytwarzają drzewka. Jednak zdolności sorpcyjne gleby lekkiej są niewielkie i nawozy mineralne ulegają szybkiemu wypłukaniu. Drzewa i krzewy owocowe najlepiej rosną na glebach bogatych w próchnicę, gdyż są one przewiewne, ciepłe i rzadko całkowicie wysychają podczas długotrwałych suszy. Z gleb próchnicznych nawozy nie są tak szybko wypłukiwane jak z gleb ubogich w próchnicę. Duża przewiewność takiej gleby sprzyja mineralizacji części organicznych. Im ciemniejsza jest gleba, tym więcej zawiera próchnicy. Korzystna jest zawartość w glebie 6% próchnicy – barwa gleby lekkiej o takiej zawartości próchnicy jest prawie czarna.

Woda. Poziom wody gruntowej powinien znajdować się na poziomie 80 cm w okresie wegetacji. Optymalny poziom wody gruntowej dla drzewek w szkółce to 80 – 120 cm.

Jeśli gleba ma odczyn kwaśny łatwo go poprawić przez wapnowanie, trudniej zakwasić glebę o odczynie zasadowym, wówczas przez kilka lat stosuje się nawozy tzw. fizjologicznie kwaśne. Jabłonie najlepiej rosną na glebach o odczynie pH 6,2 – 6,7.

Szkółki powinny być zakładane w rejonach o opadach rocznych przynajmniej 600 mm. Jeśli opadów jest mniej zaleca się nawadnianie. Wiosna na ogół w Polsce jest sucha, najwięcej opadów przypada na lipiec i grudzień. Na Pomorzu i Kujawach średnia roczna ilość opadów wynosi 400 – 500 mm. Wskazane jest zatem nawadnianie drzewek w szkółce na tych terenach.

Nawożenie. Spośród trzech makroelementów (azot, fosfor, potas) drzewa owocowe pobierają najwięcej azotu, nieco mniej potasu, natomiast znacznie mniej fosforu. Podstawę do optymalnego i harmonijnego nawożenia stanowi analiza chemiczna gleby. Wykonuje się ją na podstawie próbek pobranych ze ściśle określonych parceli, przynajmniej w okresie dwuletnim. Oznacza się przyswajalną, a nie ogólną zawartość danego składnika. Analizy wykonują stacje chemiczno – rolnicze.

Nawożenie azotem

Azot jest podstawowym materiałem do budowy białek. Nie jest uwzględniany przy analizie gleby. W okresie wegetacji roślin zalecana dawka nawozów azotowych zależy od rodzaju gleby i jej pojemności wodnej. Na lekkich, mało zasobnych w próchnicę glebach należy stosować nawozy azotowe kilka razy w małych dawkach, ponieważ rozpuszczalny azot jest łatwo wymywany z wodą do głębszych warstw. Ostatnia dawka musi być zastosowana najpóźniej na początku lipca, ponieważ rośliny muszą zakończyć wzrost, a ich tkanki zdrewnieć przed zimą. Gdy chodzi o szybkie dostarczenie azotu roślinom stosuje się nawozy w postaci azotanu, czyli saletrę lub saletrzak. Zapotrzebowanie na azot jest największe w okresie wzrostu, czyli od kwietnia do sierpnia. W pierwszym roku szkółki zaleca się dawkę wyższą – 120 kg czystego składnika na 1 ha, w drugim roku – 100 kg.

Nawożenie fosforem

Fosfor odgrywa bardzo ważną rolę w roślinie. gdyż jest składnikiem wielu białek, enzymów i fosfatydów. Całkowicie wystarczy dawka 30 – 50 kg P₂O₅ na 1 ha. Wyższa dawka może spowodować objawy niedoboru żelaza, które przechodzi w nierozpuszczalny fosforan żelazowy oraz utrudniać pobieranie azotu. Rośliny sadownicze mają zdolność pobierania fosforu ze związków nieprzyswajalnych dla wielu innych roślin uprawnych. Na glebach zasobnych w fosfor nawożenie wcale nie jest konieczne. Nawozy fosforowe (superfosfat potrójny lub borowany) wysiewa się jesienią jednorazowo przed orką przed sadzeniem podkładek.

Nawożenie potasem

Potas spełnia ważną rolę w życiu rośliny, gdyż jest katalizatorem ważnych procesów biochemicznych. Przyspiesza drewnienie, które warunkuje wytrzymałość roślin na niskie temperatury oraz na suszę. Na glebach lekkich zapotrzebowanie na potas jest większe, ponieważ ulega on częściowo wypłukiwaniu. Zalecana dawka potasu to 80 – 100 kg na 1 ha. Najlepszym nawozem dla szkółek jest siarczan potasu, sól potasowa zawierająca chlorek może uszkodzić rośliny. Nawozy potasowe również stosuje się raz przed jesienną orką przed sadzeniem podkładek.

Nawożenie magnezem

Niedobór magnezu występuje zazwyczaj na glebach lekkich o odczynie kwaśnym, ponieważ są one ubogie w ten składnik, a pobieranie jest utrudnione w środowisku kwaśnym. Potas i magnez zachowują się antagonistycznie, tzn. nawzajem hamują pobieranie tego drugiego składnika. Niedobór magnezu można usunąć jedynie przez nawożenie nawozami magnezowymi nie zawierającymi potasu, tj. siarczan magnezowy lub na glebach wymagających wapnowania – wapno magnezowo-tlenkowe.

Wapnowanie

W Polsce nie obserwuje się objawów niedoboru wapnia jako składnika pokarmowego. Nadmiar wapnia powoduje chlorozę liści, ponieważ wapń hamuje pobieranie żelaza i manganu. Wapń stosuje się w celu podniesienia pH gleby, gdy jest ona zbyt kwaśna. Optymalne wartości pH zależą od rodzaju gleby. Przy wartości pH większej od optymalnej stają się trudno przyswajalne takie składniki jak: żelazo, miedź, mangan i bor, natomiast przy wartości pH mniejszej od optymalnej rośliny pobierają mniej makroelementów – magnezu, fosforu i potasu. Dla roślin sadowniczych zbyt wysokie wartości pH są szkodliwe. Gleby powinno się wapnować co trzy lata, lżejsze gleby nawozem wapniowym węglanowym, który można stosować zarówno na glebę suchą, jak i mokrą. Chcąc zwiększyć wartość pH o jeden stopień wapnuje się gleby lekkie nawozem wapniowym węglanowym w dawce ok. 2 tony na 1 ha. Lepiej wapnować częściej małymi dawkami niż dużymi co kilka lat.

Nawożenie organiczne

Nawozy organiczne wzbogacają glebę nie tylko w składniki pokarmowe, ale przede wszystkim w próchnicę oraz mikroflorę. Zawartość próchnicy w glebie stopniowo zmniejsza się, a na glebach lekkich proces ten zachodzi szybciej niż na ciężkich. Zasoby próchnicy w glebie muszą być uzupełniane. Nawozami organicznymi są: obornik, nawóz kurzy, torf, komposty korowe, gospodarskie oraz nawozy zielone. Dla uzyskania 5 – 6 procentowej zawartości próchnicy należy gleby lżejsze nawozić corocznie obornikiem w ilości 40 ton na 1 ha. W szkółkach drzewek owocowych najczęściej stosuje się obornik na rok przed posadzeniem podkładek. Maksymalna dawka nawozu kurzego na 1 ha wynosi 3 tony, można go zmieszać z torfem. Nawożąc torfem nizinnym zaleca się dawkę 60 m³ na 1 ha. Każdy 1 m³torfu zatrzymuje w swoim kompleksie sorpcyjnym ok. 3 kg NPK i 3 kg CaCO₃. Na ogół drzewa liściaste reagują jednak korzystniej na nawożenie obornikiem niż torfem. Kompost z kory sosnowej może być stosowany jako nawóz w ilości 80 ton na 1 ha. Składniki pokarmowe należy dodatkowo dostarczyć w postaci nawozów mineralnych. Kompost z odpadów gospodarskich jest porównywalny z obornikiem, rozkład materiałów, z których składa się taki kompost trwa od kilku do klikunastu miesięcy. Stosuje się ok. 60 ton kompostu na 1 ha. Rośliny wieloletnie, np. koniczyna czy trawa przyorane jesienią ulegają stopniowemu rozkładowi zimą i potem w okresie wegetacji. W głębszych warstwach gleby, gdzie rozwijają się bakterie beztlenowe gromadzi się próchnica. Ponadto korzenie roślin zielonych wieloletnich rozdrabniają glebę na drobne gruzełki.

PIERWSZY ROK PROWADZENIA SZKÓŁKI

Sadzenie podkładek

Pole powinno być na kilka tygodni przed sadzeniem podkładek nawiezione i zaorane na pełną głębokość 35 – 40 cm. Podkładki można sadzić jesienią lub wczesną wiosną. Jesienne sadzenie przypada zwykle na drugą połowę października, w tym terminie sadzi się podkładki wytrzymalsze na mróz, bowiem w przypadku mroźnych, bezśnieżnych zim wrażliwe gatunki mogłyby przemarznąć. Sadzenia wiosennego nie należy opóźniać, ponieważ na skutek szybkiego wysychania gleby podkładki źle się przyjmują i nie wyrastają dostatecznie mocne do momentu okulizacji.

Podkładki powinny być odpowiednio grube (grubość ołówka) i dobrze wyrośnięte. Jeśli podkładki są niejednorodne pod względem grubości, należy je posortować i sadzić oddzielnie, grubsze i cieńsze. Podkładki najsłabsze, jeśli nie będą się nadawały do oczkowania, można zostawić w szkółce i zaszczepić wiosną.

Zalecana rozstawa sadzenia ok. 70 – 80 cm między rzędami co 30 cm w rzędzie, jeśli będzie prowadzona ręczna pielęgnacja. Podkładki generatywne sadzi się o 2 – 3 cm głębiej niż rosły uprzednio, a wegetatywne o 3 – 6 cm głębiej. Korzenie przed sadzeniem skraca się do długości 3 – 5 cm, co pobudzi wyrastanie drobnych korzonków, od których zależy przyjęcie się i dalszy prawidłowy rozwój podkładek. Po posadzeniu trzeba zwrócić uwagę na bardzo mocne udeptanie ziemi wokół podkładek, aby korzenie były dobrze obciśnięte ziemią. Następnie podkładki przycina się na wysokość ok. 25 – 35 cm od ziemi. Podkładki sadzone wcześniej i z dobrze rozwiniętym systemem korzeniowym można ciąć słabiej – na 35 – 40 cm wysokości. Do wysokości 20 cm usuwa się wszystkie odgałęzienia i ciernie.

Zalecane prace w 1 roku

W ciągu okresu wegetacji ważne jest spulchnianie ziemi i odchwaszczanie (w małej szkółce najlepiej ręczne, nie trzeba stosować herbicydów), podlewanie, jeśli jest długotrwała susza, nawożenie azotem, w przypadku gdy gleba nie była uprzednio dostatecznie nawieziona. Pierwszą dawkę wysiewa się w końcu maja, drugą po 4 tygodniach (2 x po 2 kg saletry amonowej na każde 100 m²). Regularnie osmykuje się podkładki do wysokości ok. 20 cm nad ziemią z bocznych pędów, co ułatwi okulizację. W razie pojawienia się chorób i szkodników należy przeprowadzić odpowiednie zabiegi chemiczne.

Latem wykonuje się okulizację, czyli szczepienie letnie tak zwanym śpiącym oczkiem. Szczepienie przeprowadza się w terminie od końca lipca przez cały sierpień, gdy czynna jest tzw. „miazga”, która zapewnia dobre zrośnięcie się tarczki okulizacyjnej z podkładką. W końcu sierpnia komórki kambium przestają się dzielić i kora nie odchodzi od drewna. Najpowszechniej stosowane są dwie metody: w literę T i „chip budding” czyli na przystawkę. Do tego zabiegu potrzebny jest specjalny nóż, zwany okulizakiem. Nóż ostrzy się ręcznie na drobnoziarnistej osełce. Przed szczepieniem wyciera się ściereczką dolną część podkładki, żeby usunąć piach. Okulizację prowadzi się na wysokości ok. 10 - 15 cm nad ziemią. Pędy, z których będą pobrane oczka, czyli tzw. zrazy ścina się, najlepiej wieczorem w dniu poprzedzającym okulizację, usuwa się liście i przylistki, pozostawiając część ogonka dla ułatwienia trzymania. Pędy należy trzymać w wiaderku z niewielką ilością wody i przykrytym przykrywą, w cieniu. Oczko wycina się z pędu odmiany szlachetnej razem z tzw. tarczką okulizacyjną, zakłada za odpowiednio przyciętą korę podkładki (zależnie od zastosowanej metody) i szczelnie obwiązuje paskiem foliowym. Po upływie 2 tygodni można wstępnie ocenić, czy oczka przyjęły się, poznaje się to po łatwym odpadaniu ogonka liściowego pozostawionego przy oczku. Można, w wypadku gdyby jakieś oczka nie przyjęły się, przeprowadzić uzupełniające oczkowanie. Po upływie ok. 1,5 miesiąca folię można usunąć. (Zaleca się folię usunąć u roślin, które jeszcze intensywnie przyrastają na grubość przed zimą, dotyczy to głównie roślin pestkowych).

Bardzo ważne jest prowadzenie dokumentacji szkółki, zwłaszcza jeśli jest duża liczba różnych odmian. Bezpośrednio na rośliny zakłada się etykietki z nazwą odmiany. Ponadto trzeba wykonać plan szkółki zaznaczając nie tylko podkładki uszlachetnione, ale i te, których z jakichś powodów nie zaoczkowano oraz puste miejsca (np. po usuniętych roślinach).

DRUGI ROK PROWADZENIA SZKÓŁKI

Wczesną wiosną ścina się wszystkie podkładki z przyjętymi oczkami tuż nad oczkiem. Cięcie należy wykonać ukośnie pod kątem 30^o, nie naruszając tarczki. Zaleca się jak najwcześniejsze ścięcie podkładek zanim ruszą soki i przemieszczą się do górnych partii, w przeciwnym wypadku utraci się dużo substancji pokarmowych, które mogłyby być wykorzystane do odżywienia założonego oczka odmiany szlachetnej (początek marca). Jednak zbyt wczesne ścięcie podkładek grozi przemarznięciem, podczas wczesnowiosennych przymrozków, tkanek znajdujących się w pobliżu założonego oczka. Rany po cięciu zabezpiecza się pastą do smarowania Funaben 03 PA lub Nectec. Można do zwykłej farby emulsyjnej dodać 10 g (na 1 kg) preparatu grzybobójczego Benlate lub Topsin.
Podczas suchej, słonecznej pogody rany wysychają szybko i nie ulegają porażeniu przez grzyby, można więc wcale nie stosować środków zabezpieczających.
Wczesną wiosną stosuje się nawóz azotowy, w ilości ok. 1 kg /100 m² czystego składnika, tj. ok. 3 kg saletry amonowej lub więcej jeśli dysponujemy inną saletrą.

Z oczek wyrastają pędy odmiany szlachetnej, które czasami wymagają przywiązania do palików, aby się nie wyłamały i wyrosły pionowo. Wyrastające pędy podkładek należy regularnie usuwać, co przychodzi łatwo póki są młode. Późnym latem należy je wycinać.

Przez cały okres wegetacji należy zwracać uwagę na stan zdrowotny okulantów.

Zwalczanie chorób i szkodników w szkółce.

Z chorób, w szkółce jabłoni, najczęściej mogą występować parch jabłoni, mączniak prawdziwy i zgorzel kory. Wszelkie rany po cięciu zabezpiecza się preparatem grzybobójczym w postaci pasty, np. Funaben, Nectec. Gleba musi być wolna od chwastów. Jeśli choroby grzybowe występują w dużym nasileniu, a ma to miejsce podczas długotrwałej ciepłej i wilgotnej pogody oraz gdy chwasty tworzą gęsty łan należy opryskiwać odpowiednimi preparatami chemicznymi.

Spotykane szkodniki w szkółkach to: mszyce, przędziorek owocowiec, namiotnik jabłoniowy, miodówki, gąsienice zjadające liście, zwójki liściowe, pryszczarek okulizak i pryszczarek jabłoniak. W małych szkółkach zaleca się ręczne zbieranie gąsienic, usuwanie złóż jaj zimowych takich szkodników jak mszyce (jaja czarne błyszczące), przędziorki (bardzo małe czerwone), pierścienica nadrzewka (charakterystyczne obrączki jaj).

W przypadku silnego opanowania roślin przez mszyce i pryszczarki stosuje się oprysk preparatem Pirimor 25 WG lub Aztec 140 EW. Na gąsienice motyli stosuje się Decis 2.5 EC lub Nomolt 150.